Book 1 (Farko)

MIJIN-TA-CE

“Humaira! Humaira!! Humaira!!! Bata jin wannan kiran ne ko kuwa?” daga can cikin gidanmu nake jiwo waxannan maganganun.

Abinda yayi dalilin da na fasa shiga cikin gidan na qara ja da baya na tsaya ina sauraron mai maganar.

Cikin takaici da vacin rai na yanda ita kullum babu dama ta kira wani ta xan sa shi wani abu don ni ma in xan samu in huta komai sai dai ta kira Humaira.

Can cikin zuciyata na sake jan wani mummunan tsaki a daidai lokacin da haushinta ya sake kama ni a dalilin zuba wa kwanon dake hannuna ido da nayi, cikin takaici nace sai kace ba ita ta aiken ba, tun kafin in kai ga kawo mata aiken da tayi min xin har ta mance tana sake nemana don ta sake aikena tanfar dai babu kowa a gidan sai ni.

Maimakon in hanzarta shiga cikin gida in kai mata aiken nata, musamman da yake ina jin yanda ta kasa daina qwala wa sunan nawa kira, sai kawai naja na tsaya cikin zauren na maqale jikin bango ina sauraro tare da yin tsokaci kana wasu al’amura da suka addabi zuciyata.

Ko yaushe ne ni ma zan samu in xan huta in samu in rinqa watayawa irin na sauran yaran gidanmu, in mallaki ‘yancin rayuwa irin na yanda nake ganin sauran ‘yan uwana suna dashi?

A kullum zuciyata ta xan samu wani sarari ko wata dama da zata yi min wata tambaya, to ba tayi yi min tambayar da ta wuce waxannan tambayoyin, yaushe ne ni ma zan huta? Yaushe ne ni ma zan samu ‘yancin rayuwa irin wacce sauran ‘yan uwana ke da ita?

A lokacin da nake yarinya ‘yar qarama, na xauki halin da nake ciki na takura da qunci da rashin hutu tanfar hakan ya same ni ne a dalilin ni xin ni ce qarama cikin yaran da suka kai munzalin moro.

Don haka sai nayi ta fata da buri waxanda suke biye da ni su kawo sanda za su karve ni, amma daga baya sai na gane a’a ba haka ba ne tunda ai akwai wasu qannen nawa da tazarar watanni goma ne kawai a tsakanina da su.

Kamar irin su Suwaiba, kuma su xin ba ayi musu irin aiken nan da ake yi min na sayo min kuka, sayo min daddawa, sayo min kanwa, komai ma dai ba kuma wannan ne yafi komai vata min rai ba, sai irin wai ko a gida xaya abubuwan da ake buqata suke to ba za a haxa min aiken ba, sai na kawo xaya a sake maida ni.

Duk a dalilin dai wai kar a ganni a zaune ina hutawa, ko sanda nake yarinya ‘yar qarama wannan jeka-ka-dawon kan ci min rai, to balle yanzu da na soma sanin abinda ke min ciwo, ga kuma wasu qannen nawa da yawa da suka taso bayana waxanda su ba hakan ake yi musu ba, waxanda su suke ma da ‘yancin a aike su su ce ba za su ba.

Babana Malam Surajo mazaunin unguwar Jahun ne dake cikin jihar Bauchi, Jahun gaba take kaxan da Nasarawa, in har ka biyo ne ta qofar Nasarawa ne, gaba xaya ta nan kewayenmu har unguwannin dake kewaye damu mutane da yawa sun san shi, sun kuma san gidanmu.

Saboda kasancewar shi xin a shekarun da suka gabata yana cikin ‘yan kasuwar da kasuwa ke kai musu, ko a yau xin nan kuwa da ake faxin harka ta xan ja mishi baya yana cikin rufin asirinshi daidai gwargwado.

Sanda na soma wayo a gidanmu ina yarinyar qarama, na buxe ido ne na tarar da Babana da Matanshi na aure guda biyu, wato uwargida Hajiya Majadan wacce gaba xaya gidan har mutanen unguwa ake kira Mama.

Sai kuma Innata wacce akan sakaya sunanta da nayi qoqarin yi nasha tabka da bulala akan wai ni xin fi’ili ne dani da kuma sanabe iri-iri don haka nima na haqura na shiga sahu wajen gantsara mata sunanta da ake kiranta dashi Gambo.

Mama ita ce uwargida a gidanmu, auren saurayi da budurwa aka yi musu ita da Babana, tana matuqar jin d axi da kuma gadara da hakan, da kuma alfahari da uwargidancin nata.

Zan ma iya cewa a wurin Mama, gani take tanfar duk wata mata da ba auren saurayi da budurwa suka yi da mijinta ba, to gani take tanfar auren matar ba wani aure ba ne na sosai, in ma ‘ya’ya ta haifa to ‘ya’yan da ta haifan sun fi kama da gasu nan dai gasu nan, amma ba wani ‘ya’ya masu ‘yanci ba.

Wataqila hakan ne ma dalilin da yasa a lokacin da ‘ya’yanta mata suka zama ‘yanmata suka kawo munzalin aure ta kasa ta tsare, tayi qememe ta qi yarda da mutanen da Babana ya kawo su aure su.

Dalili, wai su xin masu mata ne ‘ya’yanta ba za suje suyi bau tar ‘ya’yan wasu ba, samari gal a leda zasu aura, don haka akan dole Babana ya yarda Kaza taja Zakara.

Ya xaurawa ‘ya’yanshi Anti Sha’awa da Anti Kaltume aure da samarin da uwarsu take so. A kullum Mama cewa take yi da kaje ka samu ai gara a zo a same ka, duk tsiya an zo an same ka a gidanka da ‘ya’yanka da mijinka ai babu wata tsiya da za a kawo maka, dole kuma abi tsarin da a ka zo aka same ka akai, tunda dai mijinka ne, gidanka ne, to wane fi’ili za a kawo maka?

Mama mata ce mai nuna isa da gadara ga kuma mulki, zai yi wuya qwarai rana ta fito har ta kai ga komawa ga Ubangijinta baka ji ta tana yi wa kanta kirari ba, kusan kullum sai ta faxa, “Alhaji mijina ne, auren saurayi da budurwa aka yi mana ni da shi, aurenmu aure ne na soyayya babu wani abin shi da ban sani ba, haka shima nawa.

Aurenshi nayi tun bai da ko kwabo tun ‘yan wandunan sakawanshi basu wuce guda biyu ba nake tare da abina, don haka babu wata matar da zata shigo min gida a dalilin ita da iyayenta sun hangi arziki da rufin asiri ta ce zata kawo min wani fi’ili.

Ba zai yiwu ba, ba zan yarda ba, shima maigidan ba samun shiga za’ayi ba a wurinshi, yauwa duk wacce ta hango min mijina tayi sha’awar shigowa taci arzikin da ta hanga to zata zo ne tayi zaman haquri, in har ta matsu da zaman in kuwa ba ta matsu ba sai tayi gaba kamar yanda wasu da yawa suka yi da suka gane ba za su iya ba.”

Duk waxannan kalamai na Mama da takan furta kamar wasa kamar shaqiyanci da iyakacin gaskiyarta take yin su, haka nan kuma al’amarin yake a hakan kuma ake zaune babu musu ko jayayya kan maganganun nata.

Babana ba ya iya musu da Mama, baya jayaiya da ita kullum a to yake a wurinta, gashi kuma tayi sa’a yana matuqar gudun vacin ranta kan abin da take so kuma to kullum zai iya sakin ra’ayinshi ya koma nata don neman zaman lafiya.

Xan qaramin misali kuma shi ne, yanda ya haqura da bayar da auren ‘ya’yanshi Sha’awa da Anti Kaltume ga mutanen da yake ganin sune suka dace ya bada su ga waxanda Mama take so, duk kuma da gaba xaya ‘yan uwanshi da aminanshi ba su so yayi hakan ba.

Innata dake zaune da Mama da mijinta kuwa haquri take yi, haqurin kuma ba kaxan ba, don kuwa in ban da tana da tsayayyun iyaye waxanda suke da tasiri mai qarfi a kanta da bata iya yin shi ba.

Ita Innan ‘yar gata ce ta qin qarawa a gidan su Yayu ne da ita maza da mata masu yawa, gashi kuma dukkansu ji da ita suke yi ‘yar auta ce wurin mahaifinsu Mallam mai babban allo a wurin mahaifiyarta kuwa ma ita kaxai ce mace.

Kyakkyawa ce qwarai, a lokacin da tayi ‘yanmatancinta babu wanda bai san da labarin kyanta ba, musamman ma a unguwarsu ta qofar Dumi, unguwar da a farkon auren Babana da Mama a can suka zauna da ya gina gidanshi na farko a Jahun, shi ne ya taso ya dawo nan kafin daga bisani ya gina gidan da muke ciki a yanzu, wanda manne yake da tsohon gidan namu.

Da yawan mutanen da suka san Innata da irin gatancin dake gare ta suka kuma san halin zaman da take ciki a gidan namu kan ce wai har da rabon haihuwa cikin abinda ya zaunar da ita.

Mallam mai babban allo Malami ne mai karantatarwa yara da manya suna xaukan karatu a wurin shi.

Yana da matanshi na aure guda biyu, Hajiya ‘yar dubu ita ce uwargida, ita ce kuma uwar manyan ‘ya’yan gidan gaba xaya su Alhaji Maikuxi, Alhaji Malam, Alhaji Kawu, Inna Aisha, Inna Hajara, gasu nan dai da yawa gaba xayansu sun girmi Innata nesa ba kusa ba, don ma ‘ya’yansu sune sa’o’inta wasu ma da yawa sun girme ta.

Saboda ita mahaifiyarta Hajiya Turai an bashi aurenta ne a shekarunshi na girma bayan rasuwar matarshi ta biyu ta rasu ita Hajiya Turai ‘ya’ya uku ne da ita Kawu Hassan da Husaini sai ko ita Gambonsu.

Matan Mallam mai babban allo zama suke yi na girma da mutunci ita Hajiya ‘yar Dubu ta kama girmanta itama Hajiya Turai tana kame da kanta tana kuma girmama Hajiya ‘yar Dubu saboda ta girmama kanta shima Mallam yana iya qoqarin shi wajen ganin gidanshi ya zauna lafiya.

Don haka sai komai ya tafi bai xaya gaba xaya ‘ya’yansu kuma suna girmama su saboda mahaifinsu yana da girma a wurinsu.

Tasowar da Innata tayi a cikin gidansu cikin wani yanayi na shagwava mai tsanani saboda rashin kwabo da sangarcewa yasa Alhaji Maikuxi yasa hannu ya xauke ta daga cikin gidan ya maida ita nashi gidan gaban matarshi Kubra wacce a lokacin take da ‘ya’yanta maza guda uku, wato Abdullahi da ake kira Abba sai kuma Auwal da Ahmad.

Ita kuwa Hajiya Kubra tayi mata riqo na gaskiya da amana ta hanyar bayar da ingantacciyar tarbiya tare da sauran ‘ya’yanta waxanda suka girmi Innan da wasu masu yawa da suka biyo bayanta.

Inna ta taso cikin gidan Alhaji Maikuxi tanfar ita ce babbar ‘yarshi mace, itama Baba take kiranshi tanfar dai shi ne ya haife ta, don haka daga baya ne qwarai da yawan ‘ya’yanshi dama sauran mutane suka san cewa ita xin qanwarshi ce ba ‘yarshi ba.

A lokacin da ta zamo budurwa kuwa ba zai yiwu in kwatanta yanda ta zamo ba, don kuwa ba qaramin gata Alhaji Maikuxi ya nuna mata ba.

Manema sosai tayi duk da bai yarda ya bada damar aje gare ta ba, saboda jan da yayi ya tsaya kan cewar karatu zata yi.

Sai dai Mallam mai babban allo bai goyi bayan hakan ba, hasalima shi ne ya bada umarnin bayar da auranta ga Babana saboda kamun qafar da Baban nawa yayi da Almajirin mai babban allo Alhaji Yahaya, wanda shi kuma Aminin Babana ne, tare ma suka taso tun suna ‘yan yara.

Duk da bin umarni ne yasa Alhaji Maikuxi aurar da Innata a wannan lokacin saboda kwata-kwata shekarunta goma sha biyar ne, gashi kuma gaba xaya an san Mama da irin matan da ta kora a gidanmu da ma raxe-raxen da ake yi na fin qarfin Maigidan da ake cewa tayi.

Kowa cewa yake yi zata ne kawai ta dawo ‘yar qaramar yarinya zata yi mata sanadin zawarci bai hana Alh. Maikuxi kashe dukiyarshi mai yawa wajen hidimar auren nata ba.

Inna ita kaxai a gidanmu, xakunan kwana uku ke gare ta gami da makaxexen falo mai xauke da toilet a cikin shi.

Hajiya Kubra ce taja ta tsaya kan sai an bata wannan wurin kafin ayi bikin, kasancewar gidan namu a lokacin sabo ne gashi kuma Babana yana matuqar son auren, ga kuma sulalla a hannunshi, yasa yayi musu yanda suke so xin duk da irin tashin hankalin da ya fuskanta daga wurin Mama.

Su kuma su Hajiya Kubra da mijinta ba suyi qasa a gwiwa ba, suka shaqe mata wurin nata da kayayyakin alatu gami da gadaje irin na alfarma.

Alhaji Maikuxi yana matuqar sona a dalilin tsananin son Innata da yake yi, wasa dani yake yi irin wasan Jika da Kaka, don kuwa ya dage kan cewa Innata ‘yarshi ce, don haka sai na daxe ban gane cewar ba shi ne mahaifinta ba, sai a wani lokaci da wani abu ya faru.

Rannan ne cikin dare na farka a xaya xakin Inna damu ‘ya’yanta muke kwana a ciki sai na jiwo muryar Babana yana magana cikin yanayi mai qarfi, alamar dai akwai vacin rai cikin maganar tashi.

Sannu a hankali da na saurari maganar tashi sai na gane tuhumar Innata yake yi yana tambayarta dalilin da yasa Mama tasa ta aiki bata yi ba?

Ban jin bayanin da Inna take yi mishi, don magana take yi a hankali cikin muryarta mai sanyi, sai daga baya da maganar tayi tsanani ne na jiwo ta tana cewa, to tunda kace ita bata qarya me yasa in ta gaya maka magana ba zaka yi hukunci ba kawai sai kazo kana tuhumata?

Babana ya ce, ai haka ma za ki ce? Ta ce eh, saboda in ta riga ta faxi nata zancen ko na musa baka yarda.” Ya ce, “To kar kuma kice an zalunce ki.” Ta ce, “Uhun, zalunci kam ai a cikinshi nake raye, sai dai kuma na sani da sannu mai sakayya zai saka min, don kuwa ba zan yafe ba.”

Inna tana faxin haka naji saukan dukan Babana a jikinta, wai tayi musu Allah ya isa shi da Mama. Tuni jikina ya shiga rawa ina ta karkarwa akan gado na rasa yanda zan yi in taimaki Innata, tunda bayan saukar dukan farko da naji wasu masu yawa ma sun biyo bayan shi.

Nayi kamar in miqe in fita falo don dai ya ji motsina ko zai saurara sai kuma na tuna da gaya mishin da Mama take yi wai ni xin zamana a wannan xakin lave nake yi musu, komai suke yi shi da Innata ina jin su.

Don haka ya hana ni kwana a nan ya fito dani tsakar gida saboda tana son ganin ta rage qarfin mu’amallar dake tsakanina da Mahaifiyata, wacce ta tabbatar cewar ni ce farin cikinta na wannan lokacin.

Bisa wannan dalili yasa nayi shiru, na sake komawa na qara lavewa kan gadon namu sai dai hawaye da suke ta gudu kan kumatuna.

Ban san dalili ba, Inna ta qi kuka wanda in da tayin wataqila da dukan da yayi matan bai yi tsanani haka ba, don wataqila yaso tayi kururuwa ta yanda Mama zata yi abinda ke faruwa don tasan shi xin yayi hukunci kan qarar da ta kawo mishi.

Duk da Babana ya daina dukan nata, ban kuma ji wani motsinta ba, kwana nayi idona biyu ina kuka, don haka ina jin buxe qofar da yayi ya fita sai nima nayi maza na diro daga kan gadonmu na fito na shiga wurin Inna don ganin halin da take ciki.

Cikin rawar jiki da rawar murya saboda kukan da nake yi na ce mata “Sannu Gambo.” Bata amsa min ba, sai ta kalle ni cikin natsuwa ta ce min “Xauki Aliya da Sa’adatu ki xora su suyi fitsari ki wanke musu baki.”

Nayi maza na ce mata “To” naje nayi yanda tace xin, har na idar da Sallah na zo na gaisheta bata motsa ba daga yanayin da na barta, ban daxe da tsayawa a wurin ba sai kawai ga Hajiya Kubra ta shigo cikin zurmemen hijabinta.

Ga dukkan alamu daga idar da Sallahrta ta Asuba ta fito, ga alama kuma ita Innan ce tayi amfani da wayarta ta hannu ta kira ta.

“In ce ko dai lafiya Faxima?” sunan da take kiranta dashi kenan, ta ce “Eh, lafiya Umma.” Na durqusa na gaishe ta na juya na fita, musamman ma da yake ban ganta cikin yanayin fara’a da walwalar da na saba ganinta ba.

Don haka na koma xakinmu na zauna ina tunani, tunanin da zan iya.

Shekaruna na quruciya shekaru ne da ba zan iya furta komai ba game da Babana, don kuwa shekaru ne da nayi su cikin wani yanayi na fuskantar wasu al’amura da ko kaxan bai dace yarinya mai shekaruna ta ma san su ba, balle ta fuskance su.

Kan kace meye wannan? Tuni ‘yan uwan Inna sun cika mana gida, su Inna Aisha, Inna Balki, Inna Hajara, gasu nan dai birjik, wasu na kuka wasu na sakin maganganu a tsakar gida don neman a tanka ayi wacce za’ayi, a wannan lokacin ne na fahimci lalle abinda ya farun ba mai sauqi ba ne.

Tuni Mama ta bar tsakar gida ta koma falonta, ta kuma yi maza ta kame bakinta tayi shiru bata tankawa baqaqen maganganun da wasun su suke saki ba, don tasan karonta dasu.

Ana cikin haka na sake jin sallamar Baba Yahaya a tsakar gidanmu, Hajiya Kubra tana jin sallamar tashi ta fito cikin hijabinta, cikin natsuwa ta nemi wuri ta zauna a qasa cikin ladabi ta gaishe shi, kafin ta soma yi mishi magana cikin yanayin girmamawa, na cewa Alhaji ya gaya maka ina nemanka ne saboda in bi umarnin da ka bani na duk abin da ya faru a cikin gidan nan, kai ne farkon wanda zan gayawa ba shi Alhajin ba.

Ina bin umarnin naka ne kamar yanda nake bin na Baba da ya hana ni fitar da Faxima daga xakinta ba da izinin mijinta ba.

Baba Yahaya ya gyaxa kai nuna alamar gamsuwa da maganar tata, kafin daga baya ya tambaye ta wani abin ya sake faruwa ne? ta ce “Eh to, ni kam ai ban san komai ba, tunda baya kai qara kan laifukan da ake yi mishin, sai dai yayi hukunci na ganin dama saboda ganin komai yayi yana sharewa qalau.

In ban da haka me Faxima zata yi wa mutum yayi mata irin abinda ake yi mata a gidan nan.” nan da nan ta shiga share hawaye tana faxin a roqan mun shi kawai ya bani ita muje gida, inna yi jinyarta ta warke masan abin da muke ciki.”

Ya xan yi shiru kaxan kafin ya ce mata “Hajiya shi babba fa da haquri aka san shi, kin kuma sani sarai ita mace komai gatanta bata da wata darajar da ta wuce ace a xakin aurenta take zaune.”

Ta ce mishi, “Haka ne.” Ya ce, “To ina dalili, shi Alhaji Surajo komai qanqantar abinda ya faru a gidanshi tsakaninshi da yarinyar nan ba za ku bari maganar ta q are a tsakaninsu ba sai kun shiga? Sai kun yiwo gayya kun cika mishi gida?

In ita Gambo bata laifi ne? kuma don ‘yar gata ce a danginta da ke da Alhaji Maikuxi sai ace ba shi da iko a kanta? Tuni Hajiya Kubra ta soma kuka sosai tana fyace majina, ta ce “In tayi laifi Alhaji sai ayi mata duka har da targaxe? Kuma menene laifin nata, ta qi yiwa matarshi aiki? Mai aiki na kawo mata ne?

Yanzu mu da ku ka auro wasu matan a bayan mu haka muke yi musu? Inna Hajara ta leqo daga cikin xakin tana gaishe shi, sannu da zuwa Mallam, nan da nan ya xaga ido ya kalle ta ya ce, ai kuma duk kun zo ne kuna ciki? To duk ku fito, koma ciki ki gaya musu nace duk ku fito ku bar gidan nan.

In na bar nan kuma zan je in gaya wa Mallam har da ku a rura wutar fitinar dake aukuwa a gidan nan.”

Nan da nan suka yi ta fitowa suna tafiya saboda sanin matsayin Baba Yahaya wurin Mallam mai babban allo, matsayin da tuni ya maida shi ya zama xan gida, kuma mu’amalla da shi a matsayin xan uwa.

Yana tsaye a wurin har suka gama wucewa bai kuma fasa faxan da yake yi musu ba, sai da yaga sun qare ne ya kalli Hajiya Kubra dake zaune a qasa cikin ladabi tana sauraronshi ya ce mata.

“Kiyi haquri Hajiya, kiyi haquri na kuma roqe ki kar kije ki ce zaki gazawa Alhaji Maikuxi munin al’amarin tunda shima bai san haqurin ba.”

Gambo dake da ‘ya’ya mata huxu a jere, Kubra in aka barku ke da mijinki kuka yi yanda kuke so xin kun yi mata adalci? Ai ke uwa ce ba sia na tsaya yi miki dogon bayani ba, kin san komai zai yiwu ne ku kaita inda zaku mantar da ita waxannan ‘ya’yan nata?

Kin fi kowa sanin ba zai yiwu ba, to kiyi haquri kawai ki kuma rinqa kwavarta duk da dia kin qi uarda da cewar ‘yarki mai laifi ce, amma hakan ba zai sa kuma kullum ki rinqa goyon bayanta ba, don gyara kayanka Kubra ba fa ya zama sauke mu raba, haka nan kana qin naka ne don duniya taso maka shi.

Ta ce, “To Alhaji na gode, Allah ya saka da alheri.” Ya ce, “Amin.” Ya wuce ya fita ita kuma ta koma xakin Innarta, ta gyara abubuwan da suke buqatar gyara, duk da watsewar da dangin Inna suka yi aka bar Hajiya Kubra ita kaxai, Mama ta kama kanta sosai tana can wurinta ta kame daga yawan zirga-zirga balle aje ga sakin maganganun da ta maida yin hakan xabi’arta ta kullum.

Ana cikin haka ne Baba Yahaya ya sake dawowa tare da wata Dattijuwa Sidiya, kowa ya santa ita da mijinta gyaran targaxe da karaya suke yi ita ya kawo ta shiga ta gyarawa Inna targaxen da Babana yayi mata ta fito ya maida ita.

Rannan a gidanmu Hajiya Kubra ta wuni sai da tayi sallar Magariba aka zo aka xauke ta, Inna ma ta wuni a kwance ga dukkan alamu kuma lafiyarta ta rasa shi yasa ta wuni a kwance nima na wuni rannan ina hidimar xakinmu bata yi ta addabata da yawan aike ba balle aje ga tabkata da dukan da aka saba yi min kullum.

Washegari da sassafe sai ga Baba Yahaya da Alhaji Mai kuxi, ga dukkan alamu kuma daga Masallaci suke tunda su xin makwabtan juna ne, unguwarsu xaya can suke wajen Makama New Axtention. Baba Yahaya ne ya fara shigowa gidan, Babana ya fito daga falon Mama wanda dama nan ne wurin zamanshi ko da kuwa shi xin a xakinta yake.

“Sannu da zuwa Alhaji.” Baba Yahaya ya amsa kafin ya ce mishi “Ni da Alhaji Mai kuxi ne.” Nan da nan yanayin Baba ya sauya, ya ce “To bari in buxe muku falona mana.” Ya ce mishi “A’a, izini ya ce in zo in roqar mishi a wurinka yana so zai shigo ya duba Gambo.”

“To, to ai shi kenan.” Baba ya sake faxi cikin wani yanayi ya kuma wuce ya shiga wurinshi.

Har tsakar gidanmu Alhaji Mai kuxi ya shigo, Innata ta fito ta durqusa tana gaishe shi, bai wani tsaya wajen amsa gaisuwar tata ba, zuba mata ido ya yi yana kallonta.

“Sannu Faxima, sannu kin ji. Sannu da qoqari.”

Shi kuwa Baba Yahaya yana gefe yana kallon shi, shiga cikin Gambo ta miqe ta koma ciki suka kama hanyar fita waje, yana cewa.

“Baba Yahaya ba ka yi min adalci ba Alhaji, ka zalunce ni ka sani na kawo yarinyar nan in da ba za a yi mata adalci ba, bayan kasan komai amma duk da haka kaje ka haxa ni da Mahaifina.

To nima na ce ban yafe ba, ku haxu ku rufe ni da duka tunda itama abinda ta faxa kenan aka yi mata wannan zaluncin.”

Baba Yahaya ya ce, “To naji muje.” Ya tasa shi a gaba suka fita.

Rashin jituwa mai tsanani ne ya nemi shiga tsakanin Alhaji Mai kuxi da Alhaji Yahaya waxanda ban da ‘yan uwantakan da Mallam Mai babban allo ya haxa a tsakaninsu su xin makwabtan juna ne a unguwa xaya sannan a kasuwama shagunansu kusan wuri xaya suke.

Alhaji Mai kuxi yaja ya tsaya kan bai duba kusanci da zumuncin da ke tsakaninsu ba, yasa Mahaifinshi ya tilasta shi bada qanwarshi ‘yar qaramar yarinya a inda yasan ba za ayi mata adalci ba, saboda ya fifita son amininshi a kanshi, sai da mai babban allo ya tsawatar.

Tun daga wannan lokaci Mama ta shiga sakin maganganu masu zafi a tsakar gida saboda ta gane Babana ya xauki matakin daina yin duka ko da ta kai mishi qarar Innata sai dai kawai ya yi magana da fatar baki, abinda ita kuma ba haka taso ba, tunda ita qa’idar ta ne kullum sai taje ta ce mishi ga abin da aka yi.

Ko kaxan Mama ba ta so Babana ya xauki irin matakin da Babana ya xauka ba na kamewa daga yin duka don kuwa kusan kullum sai na jita tana yada magana a tsakar gida.

“Ni fa kar mutum yaga wasu guntayen iyayenshi marasa girma da sanin darajar Surukuta sun zo sun yi wa Alhaji burga ya tsorata yayi zaton ko ni ma a tsoracen nake.”

Ta tave baki ta ce, “Ko kaxan ni xin nan a gidana rashin jini ne rashin tsagawa, baka shiga sabgata ba ba ruwana da kai, amma kana doso ni da rashin mutuncinka, to kama ka zan yi in naxa maka dukan tsiya ba mai Kuxi ba ko mai dala ne ina daidai dashi duk da a gaban Innata take furta irin waxannan kalaman, ta kuma san da ita take yi bata xaga ido ta kalle ta ba, balle ta tanka mata.

Amma duk da haka wai bata tsira rannan akan ruwan bunu ruwan tin da babu komai cikin shi sai ganyen tea. Mama ta ce, “Wai Innata ta kwashe wa ‘ya’yanta ita ta basu xan qanqani.

Nan da nan kuwa ta shiga zage-zage, Babana ya leqo yana tambayarta “Menene ya faru ne?” Ta galla mishi uwar harara ta ce, “Ai don ka ji ina cewa zan bata kashi ne yasa ka zaburowa ka fito kana tambayata?

To ai ko kana tsaye zan yi hakan, don na gaji da irin cin kashin da ake yi min a cikin gidannan, zan yi in gani ko nima za’ayi min irin wuju-wujun da aka yi ta yi da kai.” Ta zubawa Inna ido tana mata kallo irin na wulaqanci.

“Ke nan ga ‘yar gwal ko? Ki zo gidan mutane kina musu rashin kunya da rashin mutunci saboda iyayenki, ba su yi miki tarbiya ba in an tava shi su ce za suyi wa mutane iskanci, to ni ba Alhaji ba ce babu ruwana da iya shegensu maganinki zan yi ba Mai Kuxi ba, aje a turo min mai babban allo in ya tashi zuwa kuma kar ya zo da allon katako ya zo dana qarfe.

Inna ta kasa haquri ta ce, “A’a me iyayena suka yi miki? In dai akan wannan ruwan tin ne gashi nan na juye miki.”

Garin juye ruwan ti wani ya xallu a qafar Mama, nan da nan ta qara fusata wai Inna ta qona ta, ta shiga xura wa iyayenta ashar. Inna ta juya ta nufi xakinta tana faxin “kiyi ta zage-zagenki ni kam ai kowa ya ji abinda kike faxa yasan bada iyayena mike yi ba, tunda kowa yasan su yasan su xin ba mutanen banza ba ne.”

Abinda kawai ta faxi kenan Mama ta bita ta jawo ta tana tambayarta su waye ne na banzan? Bata kai ga bata amsa ba ta rufe ta da duk ta turmushe ta a qasa ta hau kanta ta danne tana ta faman naushinta da kyar Babana ya samu ya xagata a kanta, ya kaita xakinta tana ta faman huci tana zage-zage.

“Haka kawai kaje ka xauko masifa ka kawo min cikin gida, ba dole in tsaya in yi maganinta ba, tunda kai ka kasa?” yana fi towa daga xakin Mama ya kai min maka, kafin ya daka min tsawar da ta katse min komai.

“Me aka yi da ki ke qur ma wannan ihun kina nema sai kin tara min Jama’ar unguwa a gidana?”

Shiru nayi na bi Babana da kallo har ya shiga wurin shi, an daki Innata an farfasa mata baki da hanci alhalin ba wani laifin ku zo ku gani tayi ba, amma ina kuka ya make ni ya ce, wai ba ayi komai ba.

A hankali na faki idon mutane na fita na bar gidan namu na taka da qafata na tafi har Makama extention naje na gaya wa Hajiya Kubra abinda ya faru duka, ta ce “To babu laifi zauna ki karya kiyi wanka ki sauya kayan jikinki, sai ki koma gidanku.” Na ce mata “To.”

Ina dawowa gida na samu Inna cikin wani yanayi, ko dukan da Babana ya yi mata wanda gaba xaya dangin Inna suka yi ta kai-kawo akai suna faxin maganganu bata ji jiki irin wannan ba, iyaka dai a wancan ta samu targaxe a hannu shima kuwa ta kare dukan da ya kawo mata ne da hannunta.

Cikin zuciyata na ce, “Wato dai da banbanci tsakanin dukan miji da kuma na kishiya?”

Ban san yanda aka yi ba, Baba Yahaya ya ji abin da ya farun da yamma sai gashi yazo gidan, don jin abinda ya faru. A gaban Babana Mama tayi wa Baba Yahaya wanki irin na babban bargo, ko dama can kuma nasan ta daxe tana da cikinshi don ko maganarshi zata yi bata ambaton sunanshi sai dai ta ce mishi munafuki.

Haka bata zuwa hidimar gidanshi wai shi da matanshi sun ci amanarta, Baba Yahaya yana ganin haka ya juya ya fita ya bar gidan ya barta tana ta zage-zagenta, tana haxawa har da abokin nashi wato Baban namu, har tana ce mishi wai tunda shi ya kasa to ita zata yi mishi maganinsu.

Tana nan tana jiran zuwan Alhaji Mai kuxi, zata nuna mishi bai da wayo, zata gaya mishi magana irin wacce bai tava ji ba, zai gane shi xin qyalle shi kawai ake yi da wata tevar shi kamar qullin kayan wanki.”

Har Babana ya gaji yasa kai ya fita ya bar gidan Mama bata gaji tayi shiru ba, sai tambaya take yi a kanki na fara ganin kishiya? Guda nawa aka yi min? ke ce ta shida, ke ki ka fi kowa? Shafaffiya da mai, ki zo min gidana ki ce za ki gallabe ni, ke xin banza!

Ai tunda abin ya zama haka, to za mu sa qafar wando xaya tunda kuma na gano abin naku tsiya ne da kuma rainin hankali, to zan tasa ki a gaba zan ga yanda za’ayi kiyi zaman gidan nan, sai dai ko in shi mai kuxin ne zai zo ya taya ki zaman ko?”

Ana cikin haka sai ga Hajiya Kubra ta shiga cikin gidan tana faxin, “Mama ja’ira Mama mara mutunci, Mama mai rashin kunyar qarya, to don kin daki Faxima sia me? Sau nawa ki ka haife ta? Don kuma yi kanki don xan girman da take baki kina rainawa ya qara zubewa, hakan kuma ba zai hanata sake haxa shimfixa da mijinki ba, sai dai ma ta qara. Tsohuwar banza kawai mara mutunci.”

A fusace Mama ta fito tana tambayarta “Ke ce ki ka zo baki turo Mai kuxi ba?” Hajiya Kubra ta ce, “Ai sai kan abinda yafi qarfina ne ki ke ganinshi yaje ke kuwa ni ce zan yi maganinki sakaryar banza wacce uwargidancinta bai amfani mijinta da komai ba sai qarin fitina. Sakaryar tsohuwar da ta rasa masu zaunar da ita su gaya mata gaskiya.”

Ban san yanda aka yi ba sai kawai naga Hajiya Kubra tayi jifa da gyalen da take yafe dashi kan kace meye wannan tuni danbe mai tsanani ya kaure a tsakaninta da Mama, sai ji kake yi xixim-xixim-xixixim!!

Don kuwa su dukkan su ma’abota qiba ne da kuma jin qarfi, sai dai kan ka ce meye wannan Hajiya Kubra ta kai Mama qasa tim! Abinda ya firgita gidan gaba xaya ni da kaina jikina rawa yake yi.

Habiba da ta kasa haqurin kayen da aka yi wa uwarsu, ta sunkuto tavarya da gudu tazo zata rafkawa Hajiya Kubra, cikin kuskure da rashin dace sai kawai ta sake timawa Mama tavaryar a gefen fuskarta da iyakacin qarfinta, daga ita har Mama lokaci xaya suka qurma wani irin ihu mai tsananin firgitarwa.

Habiba tayi waje a kixime tana neman taimako. Hajiya Kubra tana jin za su shigo tayi maza ta xaga Mama dake kwance jina-jina ta sulale tayi ficearta, ta bar Mama tana yiwa makwabta rantsuwar Alqali ne kawai zai shiga tsakaninsu, su kuwa suna faxin “Abin dai kam bai yi daxi ba, a gefe kuma sai dariyar Mama suke yi don babu wanda bai san abin da gidanmu yake ciki ba.

Jinya sosai Mama tayi har da su zuwa asibiti, da su xaukan hoto duk rantse-rantsen da ta yi tayi na xaukan mataki da kai magana kotu duk ya tashi a banza, iyaka dai ta sake tasa Babana a gaba da fitina wai shi xin ya gajiya an shigo har cikin gidanshi anci mutuncin iyalinshi bai yi komai ba.

Kan haka har ta kira iyayenta suka zo suka sanya Babana a gaba ina jin shi yana mayar musu da bayanin yanda aka yi duka, su xin ma dai basu gamsu da shirun da Baban yayi ba, sun ce in yana haka a gidanshi ai sai ayi abinda babu kyau, duk da dai sun gaya wa Mama rashin kyautawarta kan cin mutuncin abokin mijinta da tayi a gaban mijin nata.

Tun daga rannan kuwa ban sake ganin Mama tana yunqurin dukan Inna ba, don Hajiya Kubra ta gaya mata in ta yi miki laifi ki faxa, amma duka tsakaninki da ita babu in kuwa ki ka yi ganganci ki ka yi, to nima zan yi miki irin wanda na iya, don ba baiwarki ba ce matar mijinki ce irin amfanin da kike yi mishi irinshi itama take yi mishi.

Ba kuma sai na ce miki yana sonta ba, tunda kina ganinta da ciki kina ganinta da goyo, don haka kin yi kaxan fitinarki ta rabata da mijinta.” Waxannan baqaqen maganganu na Hajiya Kubra sun sosawa Mama rai, don na ji ta tana nanata su a gaban Babana yafi sau nawa.

“Ni ina Humaira taje ne?” maganar da na sake jiwowa kenan daga cikin gidanmu, wacce tayi dalilin katse min tunanina, na dawo kan abinda nake ciki a lokacin baqin ciki da takaicin Mama suka sake lulluve ni, don kuwa kowa ya sani zan yi mu’amalla da Mama ne kawai bisa tsoro, amma ba don so da qauna ba.

Wannan dalilin ne ma ya sanya ni na zamo mai iya kwaikwayon Mama da al’amuranta duka babu wani abin da yake yin shi xabi’ar ta ne wanda bana kwaikwayon shi.

Ko a yanzu ma kuwa tsayawa nayi na shiga kwaikwayon maganar tata.

“Humaira.” Na’am, zo ga wanki, to na yi, Humaira, na’am zo ga shara, to nayi, Humaira, na’am zo ga aika, to na yi. Humaira, na’am zo…….”

“Mama ki ke kwaikwayo?” da iyakacin qarfinta tayi min tambayar, nayi maza na bar abinda nake yin cikin kaxuwa na zuba mata ido ina kallonta, tsoro ya bayyana a fuskata. Habiba ce yata da nake bi ta xakin Mama, wata ashirin ne tsakanina da ita, abinda kullum Mama take nanata gaya min kenan.

A duk lokacin da wani abu ya shiga tsakanin mu zata jaddada min ko sanda uwarki tazo gidan nan ta samu Habiba ne watanta goma sha xaya, ke kuwa wata tara daidai tayi ta haife ki, don kamar a hannunta ta shigo dake. Bisa wannan bayani da Mama take yi minne ya zama dole in yi wa Habiba ladabi da biyayya, irin wanda bata yi wa uwata xaya bisa gomanshi, tunda zata aike ni ta sani aiki ta yi min hukunci, ita kuwa tawa uwar bata isa tayi mata ba.

Sannan biyayyar da nake yi matan ban sa an sata tayi min adalci ba, wuni take yi tana jibgata da duka, ko da kuwa daga zaman cin abinci ne ko a wurin wasa, saboda Habiba na haqura da duk wani abin da ya shafi wasa, saboda yanzun nan zata rufe ni da duka, ko da kuwa ba da ita nake wasan ba, saboda rashin ‘yanci irin wanda nake ciki.

Ni har Suwaiba qanwar Habiba dake xakin Mama wacce ita xin na girme ta da watanni tara dukana take yi, ban kuma isa in ce zan rama ba, sai Mama da Habiba su rufan min suce wai cin zalinta zan yi.

“Mama ki ke kwaikwayo, za ki gama da gamonki kema kin san saura.” Tayi maganar cikin yanayin jinjina kai alamar wai zan ji jiki kenan.

Na zovara baki na vata rai sosai, abinda nayi ya bata haushi har ta kawo hannu da nufin buge min bakin nawa, nayi maza na kave hannun nata tare da faxin.

“A’a me nayi miki? Ban yafe ba.” Tayi maza ta sake kawo min wani bugun, nima na sake cewa “Ban yafe ba, muguwa kawai azzaluma.”

Ado ya leqo cikin zauren, “Kai kuzo nan Mama tana kiran ku.” Ado shi ne yaron da Mama ta xauko daga qauyensu ta kawo shi gidanmu ta ajiye, ita da Babana suka haxu suka maida shi xan gatan gidan, saboda irin son da Maman take yi mishi.

Qanin ta ne uwarsu xaya uba kuwa kowa da nashi, a wancan lokacin da ta kawo shi, shi xin ba kowa ba ne face wani xan dogon yaro xan siriri xan baki, xan bagidaje-bagidaje, kana ganin shi kasan daga qauye yake, ko gajiya da aiki bai yi, don ya saba yin wanda ya fishi.

In kuma aka cika mishi kwano da abinci ya cinye shi tas, amma sannu a hankali sai aka wayi gari Ado ya murje ya zama qosasshe ya zama wankan tarwaxa, ya zama xan gaye, ba zaka tava ganinshi ka gane bai daxe da fitowa daga qauyensu ba.

Kan kace meye wannan? Sai gashi ya zama santalelen saurayi saboda ya samu ya xare kan dukiyar Babana, ba wannan ne abin da yafi komai qona min rai ba, irin zuwa gidan mu da ya yi da takardarshi ta kammala karatun Secondary wacce ko credit xin da ake nema bai gama samu ba, amma ya gyara jarrabawar a gidanmu ya tafi (Federal Poly) yayi diploma ya sake dawowa ya shiga (A.T.B.U) yayi karatun digiri xin shi.

Amma gaba xaya nawa ‘yan uwan maza waxanda dukansu Maman ce ta haife su suna zaune a gida suna sakarci, sun qi karatu sun kuma qi tsayawa kan al’amuran Babana, su taimake shi kan harkokin kasuwancinshi sai Ado ne dai akan komai, amma wai Mama tana kallo hankalinta kuma a kwance bata da wata matsala.

Komai na gidanmu Ado ne yayi matuqar shiga ran Babana, bai gajiya da yabonshi, yanzu zaka ji shi yana cewa “Jarumin yaro ne mai tsayuwa kan al’amuranshi gashi kuma komai kasa shi zai yi maka.”

Mutanen da suka san gidanmu suka kuma san Mama da xan uwan nata sun san Mama da Ado sune babbar matsalar da Babana yake fuskan ta amma ba rashin kasuwa ba.

Sai dai ita Mama kullum takan danganta matsalar kasuwar Baban nawa da yawan aure-auren da take cewa yayi, musamman wai auren shi na baya-baya wanda aka rufe mishi ido yayi ta kwasar dukiyarshi yana bayarwa.

Tun farko zuwan Ado gidanmu ba wani jituwa nake yi da shi ba, saboda bai tava shiga harkar Innata ba, bai tava samun lokacin xaga ido ya kalle ta ba balle ya samu na lokacin gaisheta, haka nan ‘ya’yanta bai mu’malla da su iyakar shi Mama da ‘ya’yanta.

Don haka nima sai na zamo bana kallon shi, bana shiga harkokin shi, bana gaishe shi, bana sauraron shi don nima bana son shi.

Itama Mama mai ‘yan uwa ce da yawa, sai dai duk jama’ar da suka santa sun san bata wata mu’amalla ta ku zo ku gani da kowa sai da ‘yan uwan da ta haxa uwa da su, bata damu ba ko uwa xaya uba xaya ko uwa kawai in dai uwa tana ciki to shi kenan.

Bisa wannan ne ma ta zamo ‘yan uwanta na wurin uba ba kasafai suke zuwa mata ba, saboda komai nisan garuruwansu da suka baro bata yarda baquntar su ta wuce ta kwana uku sai ka ji tana yada magana tana faxin da aka ga ka zama mutun ne fa ake nemanka, amma kana qarami menene ba ka gani ba?”

“Kwaikwayonki take yi Mama.”

Muna shiga ciki abinda Habiba ta fara faxi kenan.

“Kwaikwayo kamar yaya?” tayi tambaya don buqatar qarin bayani, Habiba ta samu damar da ta tsaya rattaba bayani sosai da sosai na abinda ta tarar ina yi.

“Maman take yi wa wannan iya shegen?” Babana ne ya qara yin wannan tambayar, na xan kalle shi kaxan can cikin zuciyata na ce tanfar dai yau ba a wurin Innata yake ba, kullum nan ne wurin zamanshi ko da kuwa girkin na wanene amma ita Innata ko girkinta ne, to sai ya faki ido yake shiga wurinta in dai ba qararta aka kai mishi ba zai je yayi mata hukunci nan ne zaka ga ya shiga kai tsaye.

Babu ruwan shi da wa ke da haqqi saboda Mama bata yardar mishi baiwa mai haqqi haqqin shi ba.

Abubuwan da Habiba ta kwatanta da suka bayyanawa Babana cewar maganar Mama da tafiyarta na tsaya ina kwaikwaya, ya baiwa Babana takaici mai yawa, zuba min ido yayi yana kallona, cikin takaici da baqin rai mai yawa, irin kallon da naga ya yi min xin ya sanya ni nima na waiwaya baya don ganin waxanda suke tsaye.

Ado ne da Habiba waxanda su dukan su biyun ana cewa za’a kama ni za su yi sanadin da za a yi hakan.

“To ba dole tayi ta kwaikwayona ba, Habiba ai samu tayi duk abinda take yi ai ta sani gata gareta mai yawa a gidan, ga ta kuma ‘yar lelen Baba.” Ta qarasa maganar cikin wani yanayi da ita kaxai tasan abin da take nufi da hakan.

Babana ya ce, “Ba fa na son kina yi min irin wannan maganar a gaban yara, ni na ce miki ina da wata ‘yar lele?” Mama ta ce, “Uhun, Alhaji kenan, bari dai in ja bakina kawai in yi shiru tunda ba ni da ikon yin magana, sai ka hayayyaqo min a gaban yara tunda ni ce marainiyar yaronka.

Amma in ban da haka iya shegen da wannan yarinyar nan take yi a gidan nan in da wani ne wanda ba a tsoron uwarshi da danginsu ai da bai kwashe qalau ba. Sai dai nima ba ina ganin laifinka ba ne kan hakan da kake yi, da azo ana tuhumarmu kan abin da bai taka kara ya karya ba, ai gara muyi ta haquri da ita.”

Da irin waxannan kalaman kullum Mama ke tunzura Babana tasa shi yayi abinda take so, yayi min hukunci irin na azabtarwa, saboda babu abinda ta tsana a rayuwarta irin ta ganni ina zaune lafiya ko da kuwa ba wani walawa nake yi ba.

Shi kuma Babana ya kasa tunawa kanshi cewar su dangin Inna basu tava zuwa sun same shi kan wani abin da shi ko Mama ko wani can daban ya yi min ba, duk kuwa da sun saba ganina da tabon duka iri-iri a jikina, su kullum maganarsu kan tsaya ne kan abin da ya shafi ‘yarsu.

Sai ya yi ta biyewa Mama yana gana min azaba, ko da yake dai nakan gwammace nashi hukuncin komai tsananin shi akan na Mama, tunda ita bayan duka shaqe ni take yi ta tattara ni wuri xaya ta hau kaina ta zauna, wai sai na ji nauyinta, ita xin kuma ba qaramin nauyi ke gare ta ba, don kuwa jibgegiyar gaske ce.

Miqewan da naga Babana yayi, ya sanya ni juyawa da gudu da iyakacin qarfina, don nayi zaton kama ni zai yi, wajen juyawan nawa na banke Habiba dake bayana, shi kuwa Ado na kwantara mishi kwanon dake riqe a hannuna, man gyaxan dake ciki kuma ya kware mishi a fuska da jiki gaba xaya.

Mama ta kama salati tana faxin, “Wai ga wani abin al’ajabi, wai ga abin mamaki ni majadan naga abinda ya ishe ni yake kuma nema yafi qarfina.”

“Kamo min ita Ado, kamo ta maza in baka bulala ka hukuntata, ja’ira kawai mara kunya.” Babana ne mai wannan maganar, yayin da ita kuma Mama take faxin.

“Wannan shi ne wani zance kai baka hukunta al’amarin gidanka ba sai Ado? Kaja mishi kawai qarin baqin jini itama ba so suke su buxe ido su gan shi ba a cikin gidan nan.”

Babana ya biyo ni tsakar gida inda nake tsaye ina ta faman vari, ina kuma kuka saboda na riga na tsorata da abinda zai same ni. Innata kuwa tana sunkuye tana wankin kayan ‘ya’yanta bata xaga ido ta kalle ni ba, balle ta ce “Me ke faruwa? Amma sai Babana ya shiga cewa shaqiyancin banza shaqiyancin wofi, mu nan gidan ba a kawo mana shaqiyanci dama kin yi maza kin bari don masu koya miki ba riba zasu ci ba, wahala kawai zasu yi ta ja miki.”

Yana gama faxin hakan ya shiga shirva min bulalar dake riqe a hannunshi, wacce yasa Suwaiba ta miqo mishi, na shiga ihu ina buga tsalle ina faxuwa a qasa don tsananin gigicewa.

Sai da Mama ta tabbatar na jigata ne ta fito daga falonta tana faxin “Ni fa bana son irin wannan ja min maganar da ka ke yi, kai kasan halin ja’irar yarinyar nan sarai ba a tava ta ba ma ihu take yi don dai ta qulla wa mutane sharri a unguwa ace to ga ta can ana azabtar da ita, tunda tasan muna tsakanin ‘yan sa ido to balle kuma an tava ta.”

Yana huci yake faxin “To ina ruwana da maganarsu, za su hana ni yin hukunci a gidana ne?” Mama tasa hannu ta karve bulalar daga gare shi tana faxin, “Ai kuwa dai magana abin a guje ta ne tunda ko kai xin ma kana dai faxa ne kawai, in ban da kana gudun maganar ai wani iya shegen da ba ayi shi a gabanka kana kallo ba.

Bata kuxin mangyaxan ni ta sayo min tunda wancan xin a gabanka ta kifar dashi, kana kallo.”

“Nawa ne kuxin?” Ya tambaya tare da qoqarin fiddo da wasu kuxin daga aljihun shi, ta ce “Kwalba biyu ne.” daga ni har shi barin abinda muke yi muka yi muka kalli Mama, ni na bar kuka na zuba mata ido shi kuma ya tsaida hannu a aljihunshi ya bar zaro kuxin.

“Kwalba biyu ne?” ya buqaci sani, tayi maza ta xaure fuska ta ce, “To zanyi mata qarya ne ba gata ba? Tambaye ta mana. Ni kam ko da Babana bai yi kuzarin tambayata ba qiris ya rage in buxe bakina in qaryata Mama, in ce gongoni ne biyu ba kwalba ba.

Sai kuma naga yin hakan ba zai amfane ni da komai ba, tunda ba zai hana Babana biyan kuxin kwalba biyun ba, ni kuma sai in sake shiga cikin wani matsanancin hali, don cewa Mama zata yi na qaryatata a gabanshi yana kallo, ko ma ace Inna ta ce ta sani yin hakan tunda ni kullum laifina na Inna ne, ita ke sa ni komai in dai na sharri ne ko kuma danginta.

“Ke da masu koya miki iya shege ba zan yi maganin ku, zan sa qafar wando xaya daku.” Abinda ya ci gaba da gaya min kenan.

Bayan ya miqa wa Mama kuxin ita kuwa ta karve su ta juya tayi tafiyarta, bata sake aiken nawa ba wai kar in je in sake kifar mata, can cikin zuciyata kuwa nasan ba sake saye zata yi ba.

A kullum irin kalaman da Babana kan furta kenan an koya min halin tsiya an yi min huxubar banza, an cusa min xabi’ar da ba za ta amfane ni ba, zai yi maganin mu alhalin shi xin bai tava kama wani ko jin wani yana yi min xaya daga cikin waxannan abubuwan da yake faxa ba.

Illa iyaka dai abinda ita Mama take gaya mishi kenan. Kan hakan ne ma ni ko magana baya yi in dai wadda ta shafi muhimmin abu ne a gabana, sai ta nuna mishi ni ta hanyar yin zunxe ta ce mishi dama dai kayi shiru tunda ga ‘yan baka nan a kusa.

Amma ta yarda yayi a gaban su Habiba, waxanda a wajenta wasa zaka ji suna faxin Babanmu ya ce, kaza ya ce kaza da maganar zata fito kuma ya zamo ba wacce ake son ji ba ne sai Maman ta ce mishi ai ta hana shi sakin bakin shi a gabana ya qi ne yasa ta zuba mishi ido.

Gidanmu gida ne da ake da qarancin ‘ya’ya maza, ko a xakin Mama mai gadaran uwargidanci da ‘ya’ya maza guda uku ne mazan, mata kuma biyar.

To balle ita Innata da ko xaya namijin bata dashi, sai mata guda huxu. To amma su mazan waxanda guda biyu sun ci ace sunyi nisa, Baba da kuma Ibrahim don sune a gaban su Anti Suwaiba da Anti Kaltume waxanda a lokacin aurensu Babana yayi komai don ya burge Mama, ya basu mazan da suke so su da uwarsu, alhalin shi ba sune zavin shi ba, ya kuma kashe maqudan kuxi wajen hidimar auren nasu a kayan xaki da walima gami da ciyar da mutane.

Don shi dai ma mijin Anti Suwaiba ko qwaqqwarar sana’a bai da ita, amma Mama taja ta tsaya sai shi tunda shi ne saurayi ai shima Baban namu lokacin da ya aure ta ba komai ke gare shi ba, in ban da ‘yan jamfofinshi guda biyu.

To amma duk da haka da taro ya watse sai Mama ta buxi baki ta ce, wai wannan hidimar da Baba yayi bata yi rabin wacce yayi ba a hidimar auren Innata da yayi, har rayuka suka kai ga vaci kan hakan.

Sannan a hakan a irin soyayyar da Mama ke yi wa ‘ya’yanta na ace su wasu ne a gan su ace sun burge a kalle su ace babu wasu sai su, Baba da Yaya Ibrahim sun qi karatu tana kallon su babu boko babu Arabi, sai gata a gabanta Ado yazo daga qauye yayi karatu har yau xin kuma ba barin karatun ya yi ba.

Yana karatun yana kuma kasuwa ya tsunduma kan shi cikin al’amuran Babana tsundum, mutanen da suka san yanda lamurran gidan namu yake tafiya, faxi suke yi, “Ko da qoqarin Mama wajen samun shigar qanin nata cikin lamurran Babana, to jaruntakarshi kuma ita ce kan gaba wajen saman mishi fada mai yawa.”

Duk wata aika da Babana zai yi to Ado ne, shi ne yake wanke mishi kayanshi, ya goge mishi su, daga zuwan Ado gidanmu ne Babana ya daina kaiwa masu wanki da guga kayanshi.

Shi ke wanke mishi mota, ya share qofar gida ya sare bishiyoyi in ganyensu ya yi yawa, waxannan ayyuka kuma ya kan yi su ya gama kafin fitowar rana, ba kuma sa shi ake yi ba, shi yake sa kanshi, gashi ya iya girmama Babana, dama duk wani mutumin da ya yi nufin girmamawa.

Daga haka ne Ado ya samu shiga wajen Babana, da ma Dattawan unguwarmu duka. Sannu a hankali-sannu a hankali sai ga Ado a shagunan Babana sai kuma Baban ya gwammace zaman adon a kan nasu Yaya Ibrahim da ma sauran yaran shagon.

Saboda jaruntakar shi ta wajen aiki da   tsayuwa akan gaskiya, daga baya ne da ya lura ya gane ya riga ya samu shiga mai yawa, ya shiga kwashe mishi dukiya suna kashe-mu-raba shi da Mama.

Amma su su Yaya Ibrahim ta qyale su suna yawo kan Baburan da ta saya musu da kuxinta da Babana ya yi magana kan hakan da tayi sai ta ce “Kai Alhaji kenan, kai baka saiwa yara ba bayan ga sa’o’insu nan da ma waxanda ba su kai su ba na abokanka wa su har motoci iyayensu suke sai musu.”

Ya ce, “Da suka tsaya suna yiwa kansu abin arziki ba? Suna bin umarnin da iyayensu suke ba su in da suma sun tsaya kan karatunsu kamar yanda waxancan xin suka tsaya me zai hana in saya musu?

Ai taimakon kai ne da kullum ka baiwa yaro kuxin motar zuwa Makaranta da na kasuwa, ai gara ka dunqule ka samar mishi abin hawa, to su waxannan basu tasa komai a gabansu ba sai la…”

 Tayi maza ta katse shi ta hana shi qarasawa, ta hanyar faxin “A’a, kar kayi musu baki gara kai, yauwa shi karatun boko ai ba shine kaxai hanyar samun arzikin duniya ba, da shi kaxai ne kai ma da baka samu ko kwabo ba.”

Ta juyar da fuskarta can gefe ta daina kallon inda yake.

Tun Babana yana yi wa su Yaya Ibrahim da Baba faxa kan abubuwan da suke yi na qin karatu da yawan abokai har ya gaji ya watsar, wataqila ganewa yayi hakanne zai fi komai saman mishi zaman lafiya.

Jarumtaka guda xaya da yayi dai ita ce, ta hana su zuwa kasuwa su zauna mishi a shaguna, ita kuwa ko a jikinta sai su wanke goma su tsoma biyar, qa’ida ne kuma wanda ya kai musu abincin ya koma ya kwaso kwanukan in sun gama ci a kuma yi musu shara.

Abokansu kuwa sun fi kowa mutunci a wurin Mama, don a bayyane yake bata shiri da mafi yawancin abokan Baba na tun ba Baba Yahaya ba ta ce, babban munafuki kenan.

Ana cikin haka suka tasa Mama a gaba wai su a bar su su koma xaya gidan na Babana wanda Ado ke ciki, tunda Baba baya so abokansu suna shigowa gida.

Da farko Babana bai yarda ba, amma Mama ta dage to menene ba gashi manne jikin wannan ba ga kuma Ado a ciki? A dole ya haqura suka koma, nima na xan ji daxi duk da dai ana tura ni kai musu abinci, xebo kwanuka da yi musu shara.

A fili yake gaba xaya ‘ya’yan Mama daga matan har mazan da ma ita Maman kanta basa sona ba kuma sa iya voyewa, babu halin in xan zauna a cikinsu sai ka ji suna cewa.

“Haka kawai muna zaman zamanmu Babanmu yaje ya auro mana wannan matar tazo ta haifan mana wannan shegiyar.”

Da zan xago ido in kalle su don sanin ni da uwata suke zagi, sai ka ji sun daka min tsawa, “Daina kallona in ba haka ba in buga miki ranqwashi.”

Wata ranar ko nayi maza na kawar da kan nawa na daina kallon nasu sai sun bi ni da ranqwashin.

Ko kaxan ba ni da farin jini a gidanmu, nafi kowa baqin jini a ‘ya’yan xakin Innata, na fi su kuma wahala don ni kam kullum a cikin fitina nake, a cikin azaba r duka ba wurin Mama da ‘ya’yanta kawai ba, har wurin Baban nawa.

Gaba xaya cewa suke yi wai ni muguwa ce kuma munafuka halina iri xaya ne da na Innata, in yi ta kallon Inn ata ina tunanin yanda halin nata yake, tunda ni ban tava sanin muguntarta ba balle kuma munafurcin.

Sai dai kuma abin mamaki, duk da wannan matsi da tsana da nake fuskanta a gidan mu wurin dangin Innata, farin jini ne da ni. Tun ma ba wurin Alhaji Mai kuxi da Hajiya Kubra ba.

Tun kuma ba wurin Mallam Mai babban allo da uwar gidanshi Hajiya ‘Yardubu ba, ita kam Hajiya Turai yanda ba kula Innata take yi ba haka nima ba wani shiga harkata take yi ba.

A mafi yawanci ma nakan shiga gidan mai babban allo ban leqa xakinta ba in gama in tafi, sai da shi mai babban allon ya koya min bin ta xakin ta in gaishe ta.

Su dangin Inna kullum sukan danganta tsanar da ake nuna min a gidan namu da yawan son Innata da kuma tausayinta da aka san ina yi.

Donni kam kullum cikin tausayin Innata nake, ban sani ba ko shi ne dalilin da su kuma suka maida ni ‘yar lelensu, ba komai ba ne a wurinsu suyi min sayaiya ni kaxai su bar su Atika da Aliya da Sa’adatu.

Kwata-kwata shekaru goma sha uku ne da auren Innata cikin waxannan shekaru kuwa ‘ya’ya shida cif ta haifa, gaba xayanmu kuma mata ne mu huxu muna nan a raye, biyu kuwa babu su.

Ni da Atika da Aliya dama a jere muke, sai Zainab da Kubra su babu su, sannan Sa’adatu.

Yawan haihuwar Inna ba qaramin damun Mama yake yi ba, duk da cewar da take yi wai mai haihuwar ‘ya’ya mata zalla bai san daxin haihuwa ba tunda shi wai mai son haihuwar xa namiji ne, to amma kuma duk da matan da take haifan ba ta iya zuba ido ba sai da ta xauki matakin shiga tsakanin Inna da mijin nasu.

A wannan lokacin ne Mama ta kawo wata qa’ida ta wai in kana goyo to ba za ka yi girkin gida ba, ba kuma zaka je gun miji ba, ko shi xin yazo wurin ka.

Kowa yasan don Mama taga haihuwa ta tsaya mata ne yasa ta fito da wannan qa’idar, to amma tunda wanda aka yi domin shi ya yarda itama Innata bata tanka ba, don haka hakan ake yi.

Innata bata da miji sai dai ba girki ne bata yi ba, kamar yanda aka ce na wai mai goyo taji da hidimar goyonta, don kar taje tana girki tana qazanta.

To amma kuma kusan kullum sai Mama tayi cefane ta ajiye ta fita unguwa ta bar ma Innata girkin da ba nata ba ne tayi.

A farkon tasowata xauka nayi kwata-kwata Babana bai son Innata saboda ganin abubuwan da ke gudana a gidan baya iya magana da Inna ko kallon inda take baya yi.

Baya sauraron ta komai nashi ko hidimar shi Mama ce, itama kuma Innan bata xaga ido ta kalli abinda ake yi, sai daga baya da na soma wayo na soma fahimtar al’amura sosai, sai na soma yarda da maganganun da mutane da kuma makwabtanmu masu sa ido kan lamurran gidan namu ke yi.

Cewar ai babu yanda za’ayi Babana ya ajiye kyakkyawar mace mai kyan diri da kyan halitta irin Innata, bugu da qari ga tsabta da yawan ado sannan ya ce bai sonta, sai dai kawai ya kasa mu’amalla da ita a zahiri, saboda an sha gaban shi.

 To ilai kuwa, ina soma wayo sai na soma yarda da cewar ba son Inna ne Babana ba ya yi ba, akwai shakku ne mai yawa tsakaninshi da Mama, na kuma qara yarda da hakanne a dalilin ganewar da nayi cewar Mama tana sanya qafarta waje tabar gida da sunan tafiya unguwanninta da kusan kullum sai taje je su.

To shi kuma zai dawo cikin gidan ya baro kasuwarshi kenan sai ya tabbatar ta kusa dawowa sannan zai fice ya bar gidan ya koma shago.

Yana shigowa gidan kuma zai nufi wurin Inna, wurin da bai rabuwa da tsabta da qamshi saboda ita xin mai tsabta ce, iyayenta kuma masu yi mata hidima ne bata neman komai ta rasa har turaren xaki da na jiki da namu na yara kawo mata ake yi.

Baba yana shigowa gida in dai Mama bata nan to zaka ji yana magana cikin natsuwa “Ina Fatima take?” ko kuma ya ce, “Ke Humaira ina Mamanku? In gaya mishi sai ya nufi inda take xin. Sai dai Inna bata sauraron shi.

Innata mai kyau ce, gata da kwalliya ga tsabta duk da nasan ta ne a shekarun da tayi fama da matsalolin aurenta saboda fin qarfin da kishiya ta yi wa mijinta, hakan bai hana ni sanin kwalliyarta ba.

Haka nan mutanen da suka san farkon zuwanta gidan basa gajiya da faxin kai ai farkon zuwan yarinyar nan gidan nan anyi wani abu a wurin, ga kyau ga ado ga yauqi ga murmushi ga ta kuma da girmama mutane.

Rannan ma Mama bata nan tun safe ta bar gidan ita da su Suwaiba. Babanmu ne ma ya xauke su a motarshi ya tafi dasu wai anyi mata haihuwa, ni da Inna ne kawai a gida sai ko Sa’adatu.

Suma su Atika sun tafi Makarantar allo, ni na taimaki Innar ta gama`aikin abincin ranar da Mama ta tafi ta bar mata. Sai da mukk kammala kooai ta shiga xakknta don yin wanka, ni kuma na tsaya ina gyaaa kicin xin da muka yi aikin a ciki.

Yayin da sa’adatu ke bayana tana ta tsala uban kuka, muna cikin haka sai ga Babana ya shigo.

“Ke Humaira ina Innarku take?” nayi maza na ce mishi sannu da zuwa Baba, wanka take yi. Ado ya shigo ya ajiye kayan cefanen da yazo dashi, Babana ya kalle shi ya ce mishi, koma shagon sai an yi sallah sai ka zo ka xauke ni.

Cikin ladabi ya ce mishi, to ya juya ya tafi, shima Babana ya shiga wurin Innata, bai daxe da shiga ba naji Innan tana cewa, ina kike? Kawo min ita, na ce to, naje zan kai mata ita.

Tana zaune kan kujerarta ta kwalliya a gaban mudubi yayin da Babana ke tsaye a bayanta yana magana a hankali tare da kallon abinda take yi na gyaran gashinta.

Ke fa halina dake kenan, ke fa halina da kenan babu halin in dawo gidan nan saboda ke sai kin vata min rai, to ka daina dawowa mana, tayi maganar a wani yanayi  da ya sanya ni hanzarin cewa, gata don su san na shigo xakin.

Har ta miqa hannu zata karve ta sai kuma ta ce min shiga ban xakin can kiyi mata wanka sai ki kawo min ita don kar ta vata min jiki.

Na ce to, na je yin abinda tace xin duk da kukan Sa’adatun.

Ina cikin yi mata wankan naji Babana yana cewa, wai me kike nufi ne da waxannan abubuwan? Ta ce abinda nake nufi kenan mu zauna kamar yanda aka ce mu zauna.

Ya fara magana kamar zai yi faxa ban san dalili ba sai kuma naji ya canza yana cewa ke baki da wayo, tayi maza tace eh, ai nima na sani.

Zo ki ji abinda zan gaya miki, bata kai ga bashi amsa ba na fito da Sa’adatu zan bata ita har lokacin bata gama shafe jikinta da mayukan dake kan madubin nata ba, waxanda ni na kawo mata su daga gidan Alhaji Mai kuxi.

Ke tafi da yarinyar nan Babana yayi maza ya daka min tsawar da ta sani nayi maza na juya na bar xakin na fito tsakar gida ina rarrashinta daga baya mana goyata na nufi zaure naja na tsaya ni kaxai jikina sai faman vari yake yi saboda tsoron abinda zai faru tsakaninsu, tunda na fara jin Baba yana cewa ai tunda kin ce ba kya jin rarrashi to kuma wannan abin da ya shafe ki ne kin san dai baki isa…

Ban yarda na ji qarshen maganar ba saboda tsananin tsorarta da nayi na kar in ji ya nufe ta da duka.

Lokaci mai tsawo Baba ya xauka bai fito daga xakin ba tun ina tsorace har dai na haqura na shiga sabgogina tunda itama Sa’adatun ta haqura tayi barci.

Sai zuwa can naga ya fito ya shiga wurin ya xan daxe kafin ya sake fitowa yazo zai wuce mu a zaure ya kalle ni ya ce min, kai mata ita ta shimfixe ta nayi maza na ce mishi to.

Ina shiga xakin Inna gabana ya sake faxuwa, saboda kukan da na same ta tana yi, gashi kuma gaba xaya kwalliyarta dama gyaran gashinta sun lalace.

Tasa hannu ta karvi Sa’adatu suka kwanta tare tana bata nono, ni kuma na fito na shiga kicin don bin umarnin da ta ba ni na xora mata sanwan abincin dare.

Kullum qa’idar Babana  kenan Mama tana barin gida zai dawo ya samu Inna ko da kuwa dawowar nashi zai zama dalilin faxansu, ya tafi ya barta tana ta kuka ya gwammace yin hakan.

Har a wurin dangin Baba Innata ba wani farin jini ne da ita ba saboda Mama ta riga ta saye su da ‘yan kyaututtuka gashi kuma ita Innan a cikin kulle mai tsanani take, don ko nan da can Babana bai barinta taje.

Koda kuwa abinda ya shafi danginta ne sai dai in dolen ta kai dole, ‘yan uwan Babana da suke son Inna sune waxanda suka haxa uwa da uba da shi waxanda Mama take mu’amalla da su ta koma vangaren ‘ya’yan da yake uba xaya dasu.

Don a cewarta na uwa xaya uba xayan su da uwarsu ma’ana kakarmu kenan basa nufinta da komai sai sharri don su suka fi kowa son ganin Baba yana aure. Tsiyar mutum ba zai sihirce mata yaya ya mallake mata su ba.

Duk da halin da zaman Inna ke ciki a gidanmu na rashin ‘yanci da rashin walwala ga rashin damar yin mu’amalla da miji a bayyane sai dai komai a xarare koma a tsorace, hakan bai hana kishin Mama tsananta a kanta ba.

Kullum qawayenta suka zo ko wasu ‘yan uwanta da take yarda ta tattauna sirrinta dasu to hirarsu bata wuce hirar Inna. Idon su a kanta yake, hankalinta da tunaninsu gaba xaya wurinta yake tafiya.

Rannan ina jin ta ita da aminiyarta Hajiya Anwamu, kai wannan ja’irar yarinya da an barta ta samu sakewa a gidan ita da mijinta da ban san yanda ta zama ba.

Mama ta kalli inda Inna take shanyar kayan ‘ya’yanta da ta wanke a daidai lokacin da Anwamu ke cewa, ni fa ba kyanta ne yafi komai qona min rai ba, game da ita uh’uh, tsabtarta tafi komai vata min rai.

Mace mai tsabta majadan ke da mummuna ce jan hankalin miji ne da ita, to balle wannan shi yasa na ke gaya miki daina barin yaran nan suna tara miki kayan dattinsu a xakinki kowacce ta tuve to ta wanke kawai.

Ta xan ja tsaki kaxan kafin ta ce uhun, ai mazan nan suna qwararmu. Sai da suka ga mun fara kaiwa inda muka kai sannan suka xebo tsala-tsalan ‘yanmata ‘ya’yan cikinsu suka kawo mana, yanzu wannan in ka ce zaka sa wa miji ido a kanta ai sai ranka ya vaci.

Shi yasa ni a gidana har sayar mishi da girkina nake yi, ko in bashi kyauta ta cikin hikima kuma in san yanda nayi na fanshe ta wata hanyar, tunda in ya kwana wurin nawa ma menene? In ban da kayan vacin rai.

Mama tayi maza ta qyalqyale mata da dariya, ta ce tafxijan ai ba zan iya irin wannan sakarcin naki ba. Ta kwashe bayani tsab na sabon tsarin da ta kawo a gidan na cewar mai goyo bata da miji bata kuma da girki saboda xawainiyar goyonta.

Hajiya Anwamu ta ce, anya Majadan a hakan kuwa ake har yanzu? Qwarai kuwa, in ji Mama, ai tunda ta haifi ‘yar nan har yanzu ban vata girki ba, shi kuma kin san ba ma mai irin wannan fitinar ba ne, da dai an yi.

Amma yanzu ko harkokin cuxewar kasuwar nan da ake ciki ai ta isa ta hana mazannan namu kuzari.

Anwamu ta ce haka ne jimawa kaxan ta sake waiwayawa ta kalli inda Inna take zaune tana taje gashin kanta data gama tsefewa ta ce uhun, ni kam da za’a bar ni da na ce yarinyar nan ciki ne da ita.

Mama ta zabura da sauri alamar kaxuwa ta ce ciki? Kai haba wane irin ciki to a ina ma ta gan shi? Ita ba fita take yi ba balle in ce suna haxuwa a wani wuri shi kuma ba dawowa gida yake yi ba in bana nan tunda ai ko da nake fita unguwa da yaran don bana barin su balle ace sune zasu yi girkin dana bari ai kullum ina tambayar Ado da bana nan kun zo gida ne?

Sai ya ce min ni dai nazo na kawo cefane Inna ce Alhaji fa? Sai ya ce a’a shi bai lura ba.

Cikin zuciyata nayi mamakin jin yanda duk da baiyananniyar qiyayyar da ado ke yiwa Innata ya qi yarda ya gayawa yarshi gaskiyar abinda yake faruwa tsakanin Innan da mijin su in bata nan.

Mama ta sake kallon Aminiyar tata ta ce, mata ai kin san ita xin bata rabo da shafe-shafe kullum a cikin shi take shi yasa nake cewa ita xin ba wata fara ba ce mai ne kawai ya maida ita haka.

Hajiya Anwamu ta ce, to ba zan yi miki musu ba, amma ni dai nasan matar da aka hana miji ya kama hannu tsabtarta da ban take da irin ta wannan yarinyar.

Kalli kyan kitson da ta tsefe ke da kike da mijin kalli kitson da yake kanki. Cikin zuciyata na amince da cewar ita Hajiya Anwamu mata ce mai auna komai a mizanin hankali, don kuwa ni da kunnena nasha jin Babana a irin ranakun da yake dawowa wurin Inna in Mama bata nan yana cewa Inna.

Nafa ga ji da ganin wannan kitson a canza min shi a kuma zizara min lalle in gani in xan ji daxi, wani lokaci ma zan gan shi yana vata kuxi masu xan auki yana cewa ki sayi sabbin under wears ki kuma bada sabbin xinkuna tunda nasan kina da zannuwan da ba a xinka ba.